Jak przygotować czynność z udziałem tłumacza ukraińskiego

Wezwanie i rola uczestnika

Przy uzgadnianiu udziału tłumacza należy podać jednostkę prowadzącą sprawę, sygnaturę, termin, miejsce oraz rodzaj czynności. Z wezwania wynika, czy chodzi o przesłuchanie, rozprawę, zapoznanie się z materiałem czy inną czynność. Przy spotkaniu notarialnym potrzebne są natomiast informacje o planowanym akcie i jego projekcie. Te dane pozwalają ustalić, jakie materiały tłumacz powinien przeczytać wcześniej i czy oprócz przekładu ustnego potrzebny będzie odrębny przekład dokumentów. Ważna jest także przewidywana liczba uczestników i kolejność ich wypowiedzi.

Nie należy zastępować roli procesowej uczestnika ogólnym określeniem „klient”. Świadek składa zeznania, podejrzany lub oskarżony składa wyjaśnienia, a pokrzywdzony może uczestniczyć w różnych rolach zależnie od etapu postępowania. Inny materiał przygotowuje się do pytań o przebieg zdarzenia, a inny do przedstawienia treści umowy lub rozliczeń. Warto przekazać aktualny dokument określający przedmiot czynności, wraz z istotnymi załącznikami. Sam opis sprawy sporządzony przez uczestnika może pomóc w przygotowaniu terminologii, ale powinien być wyraźnie oddzielony od dokumentów źródłowych.

Przy ustalaniu czasu warto wskazać nie tylko godzinę rozpoczęcia, lecz także przewidywany przebieg. Odczytanie dokumentu, pytania kilku uczestników i sprawdzenie załączników wymagają innego przygotowania niż krótkie oświadczenie. Jeżeli znana jest kolejność spraw na posiedzeniu albo przewidziana przerwa, informacja ta ułatwia uzgodnienie obecności. W razie zmiany terminu, sali lub adresu należy przekazać aktualne dane osobie koordynującej udział tłumacza. Potwierdzenie dostępności powinno odnosić się do rzeczywistego terminu i zakresu, zwłaszcza gdy po pierwszej czynności planowane są kolejne. Wcześniejsze uzgodnienie jednego spotkania nie oznacza automatycznie uzgodnienia wszystkich późniejszych etapów. Przy pracy poza siedzibą znaczenie ma również czas potrzebny na dotarcie do miejsca czynności i procedurę wejścia do budynku.

Czynność karna a przesłuchanie świadka w sprawie cywilnej

Art. 204 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego przewiduje wezwanie tłumacza, gdy zachodzi potrzeba przesłuchania osoby niewładającej językiem polskim. Oskarżonemu, który nie włada polskim w wystarczającym stopniu, art. 72 zapewnia bezpłatną pomoc tłumacza i jego wezwanie do czynności z udziałem oskarżonego. Na wniosek oskarżonego lub obrońcy pomoc obejmuje również porozumienie między nimi związane z czynnością, do której udziału oskarżony jest uprawniony. Zakres tej ostatniej reguły trzeba odnieść do konkretnej czynności, a nie do wszystkich kontaktów z obrońcą. [1]

W postępowaniu cywilnym art. 265 § 1 dotyczy świadka niewładającego dostatecznie językiem polskim: sąd może przybrać tłumacza. Jest to odrębna kwestia od art. 256, pozwalającego sądowi zażądać przekładu dokumentu sporządzonego w języku obcym przez tłumacza przysięgłego. [2] Zamawiając obsługę czynności, warto więc wskazać osobno udział ustny i przygotowanie dokumentów. Przepisy procesowe dotyczące tłumacza nie oznaczają, że każda czynność automatycznie wymaga osoby posiadającej uprawnienia tłumacza przysięgłego. Uprawnienia do tłumaczeń poświadczonych i wykonywania tłumaczeń ustnych określa osobna ustawa zawodowa. [4]

Projekt aktu i załączniki u notariusza

Prawo o notariacie przewiduje dokonywanie czynności notarialnych w języku polskim. Zgodnie z art. 2 § 3 dodatkowe dokonanie czynności w języku obcym na żądanie strony wymaga odpowiednio wykazanej znajomości tego języka przez notariusza albo pomocy tłumacza przysięgłego. Art. 87 § 1 pkt 1 odnosi się do uczestnika nieznającego polskiego, gdy nie dołączono przekładu na znany mu język. Treść aktu lub innego dokumentu ma zostać przetłumaczona, z zastosowaniem reguły z art. 2 § 3. [3] Organizację udziału należy uzgodnić z konkretnym notariuszem.

Tłumacz powinien otrzymać aktualny projekt wraz z załącznikami, do których odwołuje się jego treść. Przy nieruchomości istotne są oznaczenia księgi wieczystej, działek i udziałów; przy pełnomocnictwie zakres umocowania, warunki jego wykonywania oraz ewentualne ograniczenia. Zmiana ceny, numeru rachunku lub sposobu płatności wymaga przekazania nowej wersji. Warto oznaczyć pliki datą i poinformować o poprawkach w tabelach. Przekład ustny podczas podpisywania oraz późniejszy pisemny przekład wypisu aktu to dwa odrębne zakresy pracy, które należy określić przy zamówieniu.

Dane osobowe i materiał do przygotowania terminologii

Dokumenty tożsamości pomagają ustalić zapis imion i nazwisk, zwłaszcza gdy w aktach występują różne wersje. Art. 14 ust. 2 ustawy zawodowej nakazuje tłumaczowi przysięgłemu przy nazwach zapisanych alfabetem innym niż łaciński oprzeć transliterację lub transkrypcję na dokumencie podróży albo jego kopii. Jeśli go brakuje, stosuje się reguły obowiązujące w kraju sporządzenia dokumentu. [4] Przy kilku osobach należy jasno przyporządkować dokument do jego właściciela. Różnicy między wcześniejszym nazwiskiem a aktualnym zapisem nie powinno się usuwać przez automatyczne ujednolicenie wszystkich dokumentów.

Do przygotowania specjalistycznego słownictwa przydatne są nazwy instytucji, stanowisk, produktów, przedmiotów umowy i dokumentów występujących w sprawie. Wcześniejszy przekład może służyć jako materiał odniesienia, zwłaszcza dla ustalonego zapisu nazwy podmiotu. Nie zastępuje jednak aktualnego tekstu. Jeśli uczestnik przygotowuje własną listę nazw, warto wskazać, z którego dokumentu pochodzą i gdzie pojawią się podczas czynności. Takie przygotowanie ogranicza konieczność sprawdzania oznaczeń w trakcie wypowiedzi, przy zachowaniu treści rzeczywiście przedstawianej przez poszczególnych uczestników.

Kolejność wypowiedzi i dostęp do dokumentów

Podczas tłumaczenia następczego znaczenie ma podział wypowiedzi na odcinki, które można wiernie odtworzyć. Gdy kilka osób mówi jednocześnie, trudniej ustalić autora zdania i jego adresata. Przy pytaniu odnoszącym się do faktury, tabeli albo fotografii tłumacz potrzebuje dostępu do tego samego materiału, który widzi osoba pytająca i uczestnik. Warto wcześniej ustalić miejsce tłumacza, sposób podawania dokumentów oraz możliwość powtórzenia numeru lub fragmentu wypowiedzi. Konkretne warunki techniczne należy dopasować do organizacji danej czynności i decyzji osoby, która ją prowadzi.

Badanie Hale i Napier dotyczyło warunków pracy tłumaczy sądowych w Australii, w tym organizacji ich udziału i postrzegania roli zawodowej. [6] Jego zakres nie wyznacza polskich reguł procesowych. Dla przygotowania konkretnej czynności użyteczne jest natomiast sprawdzenie słyszalności, dostępu do materiałów i kolejności wypowiedzi. Przy połączeniu zdalnym trzeba uzgodnić sposób pokazania dokumentu, do którego odnosi się pytanie. Komentarz dotyczący niewyraźnego dźwięku powinien być rozpoznawalny jako uwaga techniczna tłumacza, a nie część odpowiedzi przesłuchiwanego lub oświadczenia strony.

Jak wskazać problem z rozumieniem wypowiedzi

W sprawie IS, C-564/19, Trybunał Sprawiedliwości UE podkreślił potrzebę konkretnych środków zapewniających odpowiednią jakość tłumaczenia oraz możliwość jej kontroli przez sąd. Chodzi o tłumaczenie pozwalające oskarżonemu zrozumieć zarzut i korzystać z prawa do obrony. [5] Przy konkretnej czynności pomocne jest więc wskazanie, którego pytania, terminu lub oznaczenia dotyczy trudność. Inaczej usuwa się problem niesłyszalnego fragmentu, inaczej niejednoznaczności wyrażenia, a jeszcze inaczej niezgodności numeru dokumentu. Precyzyjne zgłoszenie pozwala powiązać wyjaśnienie z właściwym momentem czynności.

Tłumacz przysięgły ma ustawowy obowiązek szczególnej staranności, bezstronności i zachowania tajemnicy. [4] Przy przygotowaniu udziału nie należy zatem oczekiwać zmiany znaczenia wypowiedzi na korzystniejsze dla uczestnika. Jeśli pojawia się podejrzenie rozbieżności w przekładzie, materiał do weryfikacji powinien obejmować treść źródłową i jej odtworzenie, a w przypadku tłumaczenia ustnego również datę, rodzaj czynności oraz możliwie dokładny moment wypowiedzi. Sposób utrwalenia uwagi zależy od procedury i organizacji czynności; istotne jest, by wiadomo było, do czego uwaga się odnosi.

Pytania i odpowiedzi